Akut stres bozukluğu ve travma sonrası stres bozukluğu(TSSB) adından da anlaşılacağı üzere stres tepkisi ile ilgili bozukluklardır. Stres (zorlanma) her zaman bir takım biyolojik, psikolojik ve sosyal tepkiler oluşturmakla birlikte, strese cevabın bozuk olması ve stres bozukluklarının ortaya çıkması, stres etkeninin“travma” olarak yaşantılanıp yaşantılanmaması ile yakından ilişkilidir.

TSSB; doğal afetler, kazalar, savaşlar işkenceler, cinsel taciz ve tecavüz gibi travmatik olaylardan sonra sıklıkla yaşanabilen bir rahatsızlıktır. Yoğun korku, çaresizlik, umutsuzluk yaşadığımız bu olaylara maruz kalma ya da şahitlik etme durumlarında, olağan başetme yöntemlerimiz yetersiz kalır. Bu korkunç çaresizlik hissettiren durum anlamlandırılamayabilir. Bu da TSSB ‘ye neden olur. Ancak yapılan çalışmalar göstermektedir ki, hayatı tehdit edici bir hastalığa sahip olmak da kişilerde travmatik bir etki yaratabilmektedir. Kanser hastalığı bu hastalıklardan bir tanesidir.

Kanser hastalığının yaşattığı fiziksel ve zihinsel zorluklar, kanser tedavisi alma, kanser tedavisinde yan etkiler yaşama, tedavi sürecinde yoğun bakım ünitesinde bulunma, vücut bütünlüğünün bozulması, organ kaybı, iyileşme olsa dahi tekrarlama tehditine maruz kalma, kişilerde travma etkisi yaratabilir. Peki bu kişilerde olağan yas süreci veya yine bir strese yanıt durumu olan uyum bozukluğundan farklı neler gözlenebilir?

Kanserde TSSB Belirtileri 

1-Kişinin yaşamını ya da vücut bütünlüğünü tehdit eden bir kanser hastalığına sahip olduğunu öğrenmesi ya da çocuk, eş, akraba, arkadaş gibi bir yakınının kanser hastası olduğunu öğrenmesi, hastanın ya da yakınlarının tedavi sürecinde yaşayabilecekleri yan etkilere, komplikasyonlara maruziyeti

2- Kişi ve/veya yakınındaki kişilerin dehşet, korku, çaresizlik, umutsuzluk gibi duyguları yaşaması

3-Kanser deneyiminin dirençli bir şekilde tekrar tekrar aşağıdaki yollardan en az biri ile yaşantılanması

  • Kanser ve ilişkili durumlar ile ilgili yoğun zihinsel uğraş ve hastalık ve ilişkili durumlar ile ilgili sankifotoğraf karesi gibi görüntülerin, tekrar tekrar zihni meşgul etmesi (örneğin, tanıyı duyduğu andaki odanın görüntüsünün, yoğun bakımda kaldığı günlerdeki travmatik olayların ya da bir organının ameliyatının sık sık zihne ani fotoğraf kareleri gibi gelivermesi). Çocuklarda bu durum kanser ile ilgili tekrarlayan oyunlar kurma şeklinde gidebilir.
  • Kanser deneyimi ile ilgili tekrarlayan rüyalar , kabuslar görme
  • Kanserle ilgili travmatik deneyim her ne ise, sanki bir an o travmatik anı yeniden yaşıyor gibi olma(flashbacks)
  • Kanser ve ilişkili durumla ilgili içsel veya dışsal (ör: kanser reklamı görme, saçı dökülmüş bir kişi görme, onkoloji hastanesi ismini duyma) bir uyaran durumunda aşırı duygusal/bedensel tepkiler verme

4- Kanser deneyimini hatırlatanuyaranlardan devamlı bir kaçınma ihtiyacı, hissisleşme

  • Kanser hastalığı ile ilgili duygu, düşünce ve sohbetlerden kaçınmaya çalışma
  • Kanser hastalığını hatırlatan kişi, yer ve durumlardan uzak kalmaya çalışma
  • Kanser hastalık döneminin önemli bir kısmını hatırlayamama
  • Duygularından donukluk , küntlük ve hissisleşme hali ile daha önce keyif aldığı etkinliklere katılımda ve ilgide azalma
  • Diğer insanlardan duygusal olarak kopmuş ve ayrık hissetme
  • Duygu dışa vurumunda, yakınlık kurma, duyarlılık ve cinsellikte azalma

5- Kanser hastalığından önce var olmayan bir takım kaygı ilişkili bedensel belirtiler yaşama

  • Uyku bozuklukları (uykuya dalamama, sürdürememe, istemeden erkenden uyanma)
  • Gergin hissetme, öfke patlamaları yaşama
  • Dikkat konsantrasyon sorunları
  • Tehlike algısında artma, devamlı bir tetikte olma hali yaşama
  • Ani bir ses ya da harekete, irkilmeler şeklinde aşırı tepkiler verme

Görüldüğü üzere TSSB, bir çok alanda bir çok belirtiyi içeren karmaşık bir hastalıktır. Tanı konulurken bir çok değişkenin aynı anda değerlendirilmesi gerekir. Başta 1. sıra belirtiler olmak üzere her gruptan bir veya birkaç belirtiye sahipseniz, psikiyatrik destek almanız çok önemlidir.

Yararlanılan Kaynaklar:

  1. Psycho-oncology Textbook, second Edition Chapter 47
  2. MD Anderson, Manuel of Psychosocial Oncology Chapter 6

Bu sitedeki bilgiler okuyucuyu bilgilendirmek amacıyla yazılmış olup tanı ve tedavi amaçlı kullanılamaz. Yazarın izni olmadan ya da kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz, kopyalanamaz.

  •  
  •  
  •  
  •  
  •